Kamienica Bauerów przy ul. Mickiewicza

Na przeciwko Muzeum Ziemi Leżajskiej przy ul. Mickiewicza 23 stoi kamienica Bauerów. Kiedy w dzieciństwie mieszkałam po sąsiedzku na Furgalskiego, biegałam po schodkach do sklepiku, który mieścił się na rogu. Pracowała tam pani Jadzia Suszyłówna. Bardzo miła pani, która pozwalała mi i moim siostrom wchodzić za ladę i baraszkować między półkami. Prowadziła sklep papierniczy. Ja byłam mała, więc niewiele czerpałam radości z zabawy w sklep, ale moja starsza siostra bawiła się w sprzedawczynię pełną gębą. 
Właścicielem kamienicy byli państwo Antoni i Józefa Bauerowie, którzy mieli 11. dzieci. Mieszkało tam kilka rodzin. 

Mieszkał tam Kazimierz Bauer s. Antoniego i Józefy Hajnowskiej. Nauczyciel, były legionista. Już w listopadzie 1939 roku nawiąšzał w Jarosławiu kontakt z gen. K. Tokarzewskim i utworzył 8-osobowąš grupę, do której wchodzili: Kazimierz Gdula, Franciszek Adamus, Jan Niemczyk, Tadeusz Opiat, Stanisław Dołęga, Rudolf Lewicki. W 1941 roku wszyscy zostali aresztowani, uwięzieni w Jarosławiu, po czym wywiezieni do Oświęcimia. Ma nagrobek symboliczny w Leżajsku oraz na grobie w miejscowości Górki (140 km na Wschód od Warszawy, gdzie był nauczycielem i wspólnie z teściem wybudował szkołę, która do dziś funkcjonuje.

Jan Bauer s. Antoniego i Józefy Hajnowskiej w lutym 1945 zginął w Oranienburgu.

Stanisław Karol Bauer (* 6 XI 1895 - zm. 1VIII 1915) s. Antoniego i Józefy Hajnowskiej poległ 1 sierpnia 1915 roku pod Jastkowem. Odznaczony Złotym Krzyżem Odrodzenia Polski (z podpisem Józefa Piłsudskiego). >> Biogram 

Zygmunt Bauer s. Antoniego Henryka Bauera i Józefy Hajnowskiej urodził się w Leżajsku 11 kwietnia 1906 roku. Szkołę podstawową i gimnazjum ukończył w Leżajsku. Po maturze rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Po studiach podjął pracę jako polonista w Przemyślu. 28 grudnia 1933 roku poślubił Zofię Reichard (1907-1998), córkę Aleksandra Reicharda i Marii Wodzińskiej. Zofia była dyrektorką Zasadniczej Szkoły Gospodarczej w Leżajsku, w roku szkolnym 1928/1929 ukończyła Państwowy Instytut Robót Ręcznych w Warszawie z wynikiem pomyślnym.

W sierpniu 1939 r Zygmunt Bauer został powołany do wojska. W czasie wojny przebył całą kampanię, jako żołnierz Armii Andersa: Węgry – Irak – Tobruk – Monte Cassino – Anglię – Szkocję. Mimo działań wojennych prowadził działalność pedagogiczną dla młodych żołnierzy, którzy bez ukończonych szkół znaleźli się w armii. >>> zobacz więcej Bauer Zygmunt (1906-1958)

Inżynier Sławomir Makaruk wnuk Antoniego i Józefy Hajnowskiej, syn Marii Bauer i Jana Makaruka - pilot doświadczalny I klasy. Zginšął podczas badań w locie, 20 kwietnia 1963. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Mieszkał w tej kamienicy Adam Kisielewicz (1902-1989), syn Józefa Kisielewicza i Józefy z Raźnikiewiczów. Ojciec pochodził z Podklasztoru (ul. Tomasza Michałka). Adam Kisielewicz ukończył szkołę powszechną, zwaną wtedy Szkołą Ludową oraz w 1925 roku Państwowe Gimnazjum Realne (prywatne gimnazjum miejskie) w Leżajsku.
Ukończył studia pedagogiczne we Lwowie. W latach 1928-1939 pracował jako nauczyciel w Dubnie i Krzemieńcu na Wołyniu.
Z Wołynia został deportowany wraz z żoną Pelagią Horbaczyńską i córką Haliną 29 VI 1940 r. do Krasnojarskiego Kraju.
23 dni podróżował w wagonach bydlęcych do stacji Asino, potem pokonał odległość 250 km statkiem "Tobolak" rzeką Czułyma wgłąb tajgi.
Od 23 lipca 1940 do 18 września 1941 roku pracował wraz z rodziną i innymi skazańcami przy wyrębie drzew i spławie drewna.
We wrześniu 1941 roku, dzięki umowie gen. Sikorskiego z rządem radzieckim cały obóz "Sybirak" (około 1500 ludzi) wyruszył w 11 dniową podróż rzeką Czułyma do stacji Asino, a potem pociągiem do Kirgizji na pograniczu Chin (35 km na zachód od stolicy Frunze). Adam zostaje zmobilizowany do armii gen. Andersa. Z powodu choroby nie zostaje ewakuowany do Iranu.

więcej >>> Adam Kisielewicz (1902-1989)

W tym czasie jego o 6 lat młodszy brat Jan Kisielewicz działał w konspiracji, jako zastępca komendanta leżajskiej placówki ZWZ. 28 maja 1943 roku zostaje rozstrzelany podczas pacyfikacji Leżajska. (zobacz Pacyfikacja Leżajska. Juliusz Ulas Urbański).

W kamienicy mieszkał również Antoni Wojnar z rodziną. Działacz Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) w okresie okupacji. Radny Miejskiej Rady Narodowej, inicjator budowy Miejskiej Biblioteki Publicznej, bibliotekarz. Był również przewodniczącym Polskiego Czerwonego Krzyża w Leżajsku oraz członkiem Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Przez szereg lat pełnił funkcję sekretarza Koła Miejskiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD).

więcej >>> Wojnar Antoni (1910-1982) 

Zobacz też:
Stanisław Karol Bauer (1895 - 1915)
Bauer Zygmunt (1906-1958)Adam Kisielewicz (1902-1989)
Wojnar Antoni (1910-1982)

Wspomnienia o Zespole Pieśni i Tańca „Chałupnik” z Leżajska

Dom Kisielewicza

Kamienica Kisielewiczów przy ulicy Mickiewicza ma bardzo ciekawą historię. Opisuje ją w swojej książce "Od Leżajska do Łodzi. Wspomnienia członka NOW w Leżajsku"- Stanisław Kisielewicz. 

Figurka św. Antoniego w narożu kamienicy Kisielewiczów. 

Fragment wspomnień Stanisława Kisielewicza, w którym opisuje historię figurki św. Antoniego postawionej przez jego ojca Józefa, wychowanego w wielkiej biedzie, swoją ciężką pracą dorobił się majątku m. in. wybudował tę kamienicę:

Ojciec mój był najmłodszym z rodzeństwa i małoletnim. Starsze rodzeństwo było już usamodzielnione. Ojciec był głęboko religijny i żarliwie modlił się do św. Antoniego, patrona ubogich o poprawę losu. Pewnej nocy przyśnił mu się św. Antoni, podający mu ręką bochenek chleba mówiąc – „odtąd nigdy nie będziesz głodnym”. Po tym śnie wyjechał do Lwowa i jako małoletni rozpoczął pracę w charakterze pomocnika murarskiego. Dzięki pracowitości i zaradności szybko wspinał się po szczeblach kariery zawodowej. Mając ukończonych tylko kilka klas szkoły podstawowej, dzięki samokształceniu zdobywał potrzebną mu wiedzę, także jeszcze przed wejściem w związek małżeński był już majstrem i samodzielnie kierował odcinkiem robót, a po pierwszej wojnie założył własne przedsiębiorstwo budowlane i stał się człowiekiem zamożnym.  

Był przeświadczony (mowa o Józefie Kisielewiczu), że swoje sukcesy zawdzięcza św. Antoniemu, dlatego postanowił ozdobić naroże zbudowanej przez siebie kamienicy przy ul. Mickiewicza figurką św. Antoniego z wyciągniętą dłonią podającą chleb.          
W okresie PRL ten patron biednych stał się zagrożeniem ludowego państwa. Dom nasz bowiem prawie w całości użytkowany był przez starostwo, a ostatni przed reformą administracyjną w 1976 r. starosta żądał ode mnie i brata byśmy tę figurkę usunęli na co oczywiście nie zgodziliśmy się. Innym wyrazem wdzięczności ojca wobec św. Antoniego było nadanie mi imion Stanisław Antoni. Ponadto zawsze ilekroć bywał w Leżajsku starał się być w Klasztorze i modląc się przed statuą świętego wciskał datek do skarbonki z napisem „Dla biednych.”

***

Przed wojną w kamienicy na parterze po prawej stronie mieścił się sklep mięsny prowadzony przez Zdeba z Podklasztoru. Moja mama wspomina, że w czasach, kiedy chodziła do siódmej klasy w szkole na Placu Szkolnym latała z koleżankami w czasie przerwy do tego sklepu, kupowała tam kanapki na śniadanie. 
Pan Zdeb miał córkę chorą na gruźlicę. Miała poślubić Babiarza, który pracował w Kuryłówce, ale niestety, zmarła. 

***

W tym domu mieszkał Kazimierz Gdula pierwszy powojenny burmistrz Leżajska, który przeżył obóz koncentracyjny. We wspomnieniach Marty Gdula- Żukowicz i Kazimierza Gduli - 'Peregrynacje pamięci. Przedwojenny i powojenny Leżajsk' można przeczytać co działo się z mordercami tuż po zastrzeleniu Janiny Oleszkiewicz-Przysiężniak.
W tym samym dniu (31 marca 1945) mordercy uznając to wydarzenie za nie lada wyczyn, uczcili go wielkim pijaństwem, a kiedy zabrakło im wódki przyszli nocą pod zamknięty sklep znajdujący się w kamienicy Kisielewiczów.

Zaczęli się dobijać do bramy, którą chwilę wcześniej zamknął Julian Matuszko (*13 XII 1894 w Leżajsku -30 III 1945 Leżajsk). Domagali się otwarcia sklepu i sprzedaży alkoholu. Zniecierpliwieni, puścili serię z pepeszy w drzwi, trafiając Juliana Matuszko w nogę. Rodzina zaalarmowała lekarza, prosząc go o pomoc. Początkowo nie zgodził się, tłumacząc godziną policyjną. Rannemu Julianowi zdjęto oficerki, krwotok z uszkodzonej tętnicy był tak duży, że nie zdołano zatamować krwi. Julian zmarł zanim córka Władysława Gdula z Matuszków wróciła do domu z lekarzem.
Najmłodszy syn Juliana Stanisław Matuszko widział i rozpoznał morderców. Ci, kiedy zdali sobie z tego sprawę, próbowali zmusić rodzinę do milczenia. Dzień później, w Wielką Sobotę ostrzeliwali od podwórza parter i piętro kamienicy. Powybijali wszystkie okna. Tuż przed pogrzebem pojawili się ponownie w kamienicy u państwa Matuszków. Ostrzegli córkę Władysławę, że jeśli pisną choćby słowo, zapłacą za to. Tego typu szantażem i groźbami próbowano jeszcze wielokrotnie zastraszać rodzinę Matuszków.

***

Przez wiele lat, już po wojnie w budynku Kisielewicza mieściła się siedziba Powiatowej Rady Narodowej. Przewodniczącym był Stanisław Boroń. 

Przez jakiś czas, od 1947 roku na parterze mieściła się w tym budynku Miejska Biblioteka Powszechna. W latach 70. z powodu pożaru bibliotekę przeniesiono do Proświty - „Narodnyj Dim” (Dom Ludowy) naprzeciw cerkwi.

***

W latach 50. w pomieszczeniach kamienicy Kisielewicza funkcjonował regionalny Zespół Pieśni i Tańca', który prowadziła Danuta Dańczakowa. Pisałam o tym na blogu w poście 'Wspomnienia o Zespole Pieśni i Tańca „Chałupnik” z Leżajska'