Rodzinne spotkanie pod Kinem 'Radość'

Mały wypad na miasto, tak po prostu na zakupy. Ponieważ mój syn obchodzi dzisiaj swoje urodziny, wpadłam przy okazji do kwiaciarni po symboliczną urodzinową różę. 

Pomysł z różą okazał się szczególnie owocny, bo pod kwiaciarnią spotkałam moją całkiem niedawno poznaną rodzinę. Bardzo się ucieszyłam. Witek przyleciał ze Stanów odwiedzić swoją 97-letnią mamusię, towarzyszyła mu siostra Ania, która przyjechała z Przemyśla i jej syn, również Witek, który przyjechał z Wrocławia. 

Pogadaliśmy o naszych wspólnych korzeniach. Moja prababcia Marianna po śmierci swoich rodziców wychowywała się w Tarnawcu u pradziadka Ani i Witka. 
- Gdzie tu w Leżajsku znajduje się kino? - zapytał Witek, nieświadomy, że właśnie pod dawnym kinem 'Radość' stoimy. 
Kiedyś, w młodości, kiedy jeszcze chodził do szkoły w Leżajsku chodził do tego kina na filmy. Nie rozpoznał budynku. Od lat mieszka i pracuje w Stanach.

***

A to już zdjęcie archiwalne: Eleonora Tarnawska, ja i Ania Griner

zobacz też:

Dom Narodowy - Kino Radość

Dom Narodowy Polski - Kino Radość

Dom Narodowy Polski- zabytkowy budynek z lat 1920-1924. 

Dom ten wybudowano na placu, gdzie miał być wcześniej wzniesiony budynek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

Dowiedziałam się od mojej mamy o geście Franciszka Oleszkiewicza z Kuryłówki. Otóż, kiedy podjęto decyzję o budowie Domu Narodowego w Leżajsku, udzielił on olbrzymiej pożyczki na ten cel. Jak się później okazało, nigdy nie odzyskał swoich, ciężko zarobionych w Ameryce pieniędzy.

Zebrałam z ciekawości kilka informacji o Domu Narodowym . Pisałam o tym w Almanachu nr 3/2009 wydanym przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Leżajskiej. Na str 95 jest mój artykuł 'Genealogia rodziny na tle historii regionu'. Wersja papierowa jest trudno dostępna, a właściwie prawie nieosiągalna. Wydano tylko 300 egzemplarzy, jako projekt zrealizowany przy pomocy środków finansowych Województwa Podkarpackiego.
Almanach Lezajski Nr 3-2009 str 117 [*]

Wincenty Ordyczyński w liście do Ulasa Urbańskiego pisał:

(…) Do Sokoła należeli przeważnie ludzie poważniejsi, inteligencja i mieszczanie. Tak było i w Leżajsku. Eustachiewicze, Kwiecińscy, Zawilscy, Karasińscy, Grochowski, Szelewicz, Szczękowie, Ordyczyński, Przybylscy, Koszacki, Haszto, Wodziński, Szczepański itd. itd. Ze składek członkowskich zakupiono plac obejmujący teren obecnego kina i sięgający, aż po Szczęka (obecna restauracja czy  bar na rogu, przy skręcie na dworzec). Plac ogrodzono i przeznaczono pod budowę domu Sokoła. Odbywały się na tym tzw. „boisku Sokoła”, ćwiczenia, festyny itd. Po odzyskaniu niepodległości Sokół przestał istnieć. Powstały gdzieś w 1923 roku Związek Młodzieży, w ramach, którego istniał chór i koło teatralne, wysunął projekt budowy na placu Sokoła – Domu Narodowego. Związek wspierany przez radę miejską, mieszczaństwo, duchowieństwo i inteligencję przystąpił do budowy tego domu. Był to spontaniczny czyn całego społeczeństwa Leżajska. Plan sporządzono bezpłatnie, murarze pracowali bezpłatnie, młodzież gimnazjalna kopała fundamenty, kobiety i dzieci nosiły cegły, wapno i wodę. Materiały zakupiono ze składek, ofiar oraz z dochodu z zabaw, festynów i z wystaw teatralnych. Dom Narodowy (taki napis widniał na frontonie) został wybudowany bardzo szybko i wyposażony w meble, krzesła, scenę, kurtynę itd. Miał tu siedzibę Związek Młodzieży i sekcja teatralna, zaś w dniach powszednich, w Sali ćwiczyła młodzież gimnazjalna na lekcjach gimnastyki. Odbywały się zabawy, zebrania, a w soboty i niedziele seanse filmowe. Tutaj została zlokalizowana biblioteka miejska, przeniesiona z magistratu.

Tymczasem TSL, które w tym czasie było w kraju predestynowane do szerzenia kultury i oświaty pozaszkolnej, rozpoczęło starania o przejęcie Domu Narodowego, gwarantując pozostawienie w budynku dotychczasowych organizacji i pomagania im oraz rozbudowę biblioteki. Rzeczywiście biblioteka została skoncentrowana w Domu Narodowym i znacznie poszerzona, ale TSL nie dotrzymało wszystkich gwarancji, stało się psim swędem posiadaczem pięknego budynku wybudowanego wysiłkiem całego społeczeństwa, zaś Związek Młodzieży i poszczególne sekcje uległy powolnemu rozpadowi. Oczywiście biblioteka istniała do 1939 roku (…) [**]

W późniejszym terminie miałam możność zapoznać się z opracowaniem Profesora Józefa Półćwiartka pt. „Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Leżajsku (1903-1939)”. W części dotyczącej budowy sokolni (Domu Narodowego) można wyczytać nieco odmienny przebieg prac budowlanych i kłopotów finansowych związanych z realizacją tej inwestycji. Najistotniejsze jednak są fakty: leżajski „Sokół” rozpoczął tę budowę w 1924 r. Mimo zaciągniętej pożyczki u Franciszka Oleszkiewicza na kwotę 11.367 zł nie zdołano ukończyć tej inwestycji. Zawarto więc porozumienie z Zarządem Głównym TSL, że sfinansuje on dalszą budowę , a „Sokół” będzie miał prawo odkupienia tego obiektu. Niestety, z braku pieniędzy nie skorzystano z tej możliwości.[***]

Fot. Uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego przez ks. Antoniego Tyczyńskiego pod budowę Domu Narodowego w Leżajsku - 16 kwietnia 1924 roku

Ponieważ do 1954 roku Leżajsk nie był zelektryfikowany, na czas wyświetlania filmów, a także podczas przedstawień teatralnych uruchomiano agregat prądotwórczy. Miejscowy amatorski zespół teatralny przy współudziale uczniów gimnazjalnych urządzał przedstawienia m. in. "Jasełka" wg Rydla. Odbywały się tutaj koncerty z okazji świąt narodowych. Kiedyś mieściło się tu kino "Radość"  

---

[*] Ordyczyńska Anna, Genealogia Rodziny na tle historii regionu, Almanach leżajski. Zeszyt 3/2009

[**] Fragmenty listów Wincentego Ordyczyńskiego, dyrektora Wytwórni Tytoniu  do Juliusza Ulasa Urbańskiego. dz. cyt.  (w zbiorach prywatnych adresata).

[***] Półćwiartek Józef, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Leżajsku (1903-1939) (w:) Szkice z dziejów kultury fizycznej pod red. A. Nowakowskiego i S. Zaborniaka, Rzeszów 2004, s. 90-97.